GEBELİKTE ŞEKER HASTALIĞI(GESTASYONEL DİABETES MELLİTUS)

 

      Gebelikte artan seks hormonları kan şekerini yükseltir yani gebelik dıyabetejonktir. Kan şekeri yükseldiginde normalde pankreastan İnsülin salgılanır. Şeker hemen regüle edilir. pankreas bezi bazen bu duruma cevap veremez kan şekeri yükselir. Yükselen kan şekeri anne karnındaki bebegi olumsuz etkiler. Anne bazen şekerin yükseldiginin farkına varamaz. Zira belirtiler ortaya çıkmamıştır. Kan şekeri ölçüldügünde ortaya çıkar.

          Hamilelik şekeri genellikle gebelikten sonra ortadan kalkar. Bunun için dogum sonrası dengeli ve sağlıklı beslenmek gerekir, yapılazsa uzun sürede: hastalık(şeker) geri gelir. Hamilelikte geçici şeker hastalıgı gelişen insüline tedavisine geçilen kadınların 5 yıl içinde %50 inde dıabet geri gelir diyetle kontrol altına alınmiş hastalarda ise takip eden 10-15 yıl içinde %60’nda diabet gelişir. Gebelerin yaklaşık %7 şeker hastalıgı görülür genellikle gebeligin 24.-42. Gebelik haftalarında ortaya çıkar Son 10 yılda Türkiye’de gebelikte şeker hastalığı 2 kat artmıştır. Bu artişin nedenleri;

Yüksek risk faktörleri
 Genetik yatkınlık (ailesel)
 Vücut kitle indeksi(BMI) >25 OBESİTE
 Kronik sedanter yaşam tarzı
 Önceki gebeliklerde dıabet öyküsü
 İri bebek doğurma ya da ölü doğum yapma öyküsü
 Dis lipidemi, hipertansiyon ve polıkıstık over hastalıgı

Düşük risk faktörleri
 25 yaşından genç gebeler
 Gebelik öncesi normal kilolu olmak
 1. Derecede akrabalarda diabet olmaması
 Kötü doğum hikayesi olmaması

Diabetes mellitus sınıflaması
Tip 1 DM: Ankresata beta hücre harabiyeti +mutlak insülin yetmezliği,
Tip 2 DM: İnsülin direnci+relatif insülin eksikliği,

Diger spesifik diabete tipleri:

Gestasyonel diabetes mellitus:
Gebeliklerde düşük risk faktörleri var ise: Glukoz yükleme testi 24. – 28 gebelik haftalarında yapılır. Yüksek risk faktörleri özelligi taşıyor ise 100gr glukoz testi hemen beklenilmeden yapılır. Taramada kan şekeri 180-200mg/dl ise OGTT yapılmaz, hasta şeker hastası olarak kabul edilip. İnsülin tedavisine başlanır.

Yüksek risk grubunda olan hastaya önce basit olan 50 gramlık şeker 200mlt su ile sulandırılıp günün her hangi bir diliminde(saat 08-14 arasında) içirilr 1 saat sonra kan şekerine bakılır bu işlem için aç kalmaya gerek yoktur ölçülen deger <140mg/dl altında ise sorun yok Şayet >140mg/dl ÜZERİNDE İSE 100 gr yada 75gr şeker ertesi günü aç karnına içirilerek 1. saat 2.saat ve 3. Saatteki kan şeker seviyeleri ölçülür.
AKŞ 1.saat 2. saat 3. saat
100gram glukoz < 95 <180 <155 <140
75 gram glukoz <95 <180 <155

Gebelik şeker yüksekligi diyebilmek için bu degerlerin en az 2’sinin yüksek olması gerekir.

Gebelikte kan şekeri tedavi edilmez ise;
Anne de erken safhada problem çıkmasa bile bebekte,
İri bebek olasılıgı artar
Zor dogumlar bebek yaralanmaları sıkça yaşanır
Sezeryan oranı artar
Dogum sonu bebekte hipoglisemi(düşük kan şekeri )
Akciger olgunlugunun oluşmaması ve solunum güçlügü
Kanda bilüribin seviyesi artması
Sarılık görülmesi
Gebeligin 5- 8. haftalarında anomali riski artışı
İntra uterin gelişme gerligi
Polıhidramnıos(Amnion suyunun fazlalığı)
Enfeksiyonlar
Ölü doğum
Preeklampsi(gebelik zehirlenmesi)
Plasental bozukluklar

Gestasyonel Diabetes Mellitusta amaç,
Aşagıdaki fiziksel ve labarotuar parametreleri saglamak olmalıdır.

Hba1C <%6.5

Açlık kan şekeri 60-90mg/dl

Kan basıncı 130/80mmHg

Tokluk kan şekeri
1. saat <140mg/dl
2. saat <120mg/dl lipidler
TRİGLİSERİD <150
LDL < 100
HDL >40

Gebelikte dıabetin tipi ne olur ise olsun anne ve bebegin saglıgı ve gebeliğin miadına kadar iyi götürülmesi için olumsuzlukların önlenmesi gerekir bunlar saglanır ise anne ve bebek ölümleri en düşük seviyeye inecektir Gebeligin başlangıcında yüksek salgılanan estrojen progesteron hormonları insülin seviyesini artırır bu nedenle gebeligin bu döneminde kan şekeri düşük seyreder . Gebeliğin 2. Yarısından itibaren plasentadan salgılan HPL hormonun dıabetojenik etkisi ortaya çıkar.bu hormon İnsülinin kaslardaki hücre tutulumunu bloke eder İnsülin etkisiz kalır.şeker kullanılamaz enerji kaynakları başka kaynaklardan yaglar proteinler den temin edilir bunların yıkım ürünleri olan keton cisimleri kanda artar keton cisimcikleri fetusa geçip teratojenik(anomali) etki oluştururlar.

 

Fetal risk oluşturacak annede kan şekerinin saptanması
Hastanın kendi başına kan şekerini izlemesi
İnsülinle tedavi gören gebelerde yemek sonrası (tokluk) şeker takipleri
İdrarda şeker takibi yarasızdır diyette yetersiz beslenen hastaların takibi için idrarda keton takibi yapılabilir.

Tansıyon ve idrarda protein atılımı düzenli takip edilmelidir.
Dogum öncesi fetal iyilik hallaeri testleri
BEBEK HAREKETLERİNİN İZLENMESİ
NST (non stres test)
BİOFİZİK PROFİL(ultrason)
CST (kontraksiyon stres test)

38. Haftadan sonra dogum planı ve annenin rolü konuşulmalı yönetim ve tedavi

Amaç: Annenin sağlıgını korumak gebelik süresince oluşacak komplikasyonları en alt düzeye indirgemek canlı ve sağlıklı bebek elde etmektir.
Burada iki önemli durum var
1. si dıabeti aşikar olan ve gebe kalan bir kadın
2. .si dıabeti olmayan gebelikte diabeti ortaya çıkan kadın
gebe olan kadın hangi tip diabete uyar ise ona göre tedavi verilir.
Tıp 1 diabette başından beri insülin kullanılmaktadır tıp 2 dıabet diyetle idare eden veya oral anti dıabetik ilaç alanlar.

Gestasyonel dıabetes mellitusta
Hasta:
Kadın dogum uzm
Çocuk hast uzmanı
Diyetisyen
Endokrinoloji uzmanı ekip tarafından izlenmeli
Hastaların tümüne uygun beslenme rejimi düzenlenmelidir. Bu rejim 3 ana 3 ara ögün şeklinde olmalıdır.İdeal agırlıga göre 30-35k.kal/kg bir diyet tanzim edilir. .günlük bazal besin ihtiyacına +300kalorılık ek gida +30 gr ek protein +30-60mg elementer demir+400mgr calcıum ilave etmek gerekir.. Normal kan şekeri seviyesine ulaşmak ve saglamak tek başına diyetle mümkün degildir.ayrıca Eğzersiz programı dahil edilmeli psikolojik stess kontrol altına alınmalıdır.alkol ve sıgara içilmemelidir.
 

Diyetle kan şekeri regüle edilmeyen gebelerde Açlık kan şekeri >105mg/dl Yemek sonrası 1. Saat kan şekeri >155mg/dl Yemek sonrası 1. 2.saat kan şekeri >130mg/dl ise Insülin tedavisine geçilir

En güvenli anti diabetik ajan İNSÜLİN dir.oral tb ler güvenli degillerdir.
Insülin tedavisi alan hastalar kendi başlarına;
Haftalık günde 4 kez
açlık,
Kahvaltıdan 1veya 2saat sonra
Öğle yemeğinden 1-2 saat sonra
Kan şekeri takibi yapmalıdırlar.doz artımı yapılacak ise en fazla %20 seviyede olmalıdır.
Gebelik planlı ise insülin tedavisine 1-2 ay önceden başlanmalıdır.zira gebeligin 5.-8. Haftalarında yüksek şeker seviyesi fetal anomalı oluşturur.

Doğum
Erken doğum eylemine gebelik dıabeti değil gelişen komplikasyonları sebep olur komplıkasyonlar gelişmemiş ise sıkı takip gerektiren biofizik profil skorlama testlerine 36. Hafatadan itibaren başalanmasında sakınca yoktur
Gestasyonel dıabetes mellitus tek başına sezeryan sebebi degildir. Ancak

Bebegin tahmini ağırlıgı 4500gr üzerinde;
Vaginal muayenede pelvis uygunsuzlugu
Bebek makat gelişi ise sezeryan planı yapılır.

Dogum esnasında human kısa etkili human insülin kullanılır. İnsülin dozu kan şekeri seviyesine göre ayarlanır
Dogum sonrası 6. haftada kan şekeri seviyesi yeniden kontrol edilmelidir. Kan şekeri normal ise kontroller 3 yıllık aralıklarla olmalıdır.